Magdalena Helena Badora
Tytuł wystąpienia: Edukacja poprzez las jako jeden z elementów działań terapeutycznych skierowanych dla dzieci i młodzieży z rodzin dysfunkcyjnych – studium przypadku na przykładzie Placówki Wsparcia Dziennego Promyk w Konopiskach
Reprezentuje: Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Konopiskach, Uniwersytet Śląski Wydział Nauk Społecznych.

Celem niniejszego referatu jest zaprezentowanie, na przykładzie studium przypadku Placówki Wsparcia Dziennego Promyk (zwanej dalej: Placówka), w jakim zakresie instytucje działające na rzecz dzieci i młodzieży mogą wykorzystać obcowanie z naturą w procesie terapeutycznym. Oferta Placówki skierowana jest dla dzieci i młodzieży w wieku 3-17 lat. W okresie wakacyjnym w jej ramach organizowane są kilkudniowe obozy leśne oraz wycieczki górskie, rowerowe i kajakowe. Na co dzień odbywają się zajęcia przyrodnicze i ekologiczne. W 2018 roku z oferowanych zajęć skorzystało 171 dzieci. Zaprezentowane działania mogą być polecane jako „dobra praktyka” oraz głos w dyskusji nad wykorzystaniem otwarcia na naturę w pracy z dziećmi i młodzieżą wychowującymi się w rodzinach dysfunkcyjnych, w tym w szczególności zagrożonych lub doświadczających przemocy domowej. Informacje zawarte w referacie pochodzą z dokumentacji projektów, w tym z wniosków o dofinansowanie, scenariuszy zajęć oraz raportów ewaluacyjnych.

Borys Bińkowski  
Tytuł wystąpienia: Szkoła od nowa w przyrodzie. Jak powinna wyglądać szkoła przyszłości?
Reprezentuje: Wolną Szkołę w Domaszczynie, Wydział Nauk o Ziemi i Kształtowaniu Środowiska Uniwersytety Wrocławskiego, Autorską Szkołę Żywioł w Obornikach Śląskich.

Człowiek jest zwierzęciem uczącym się. To kultura, której uczymy się od innych wyróżnia nas w świecie zwierząt. Uczymy się zawsze i wszędzie. Najlepiej uczymy się w świecie rzeczywistym, w naśladownictwie, próbowaniu i ponoszeniu niepowodzeń, doświadczaniu wszystkimi zmysłami bez ustalonego porządku poznawania. 

    Jednak szkoły od początku swojego istnienia oprawione były zarysami poważnej instytucji. Tak pozostało do dziś. Szkoła to budynek, dyrektor, nauczyciele z odpowiednimi formalnymi kompetencjami, programy nauczania, podstawa programowa. Wszystko logiczne, hierarchiczne, uporządkowane, mało elastyczne. Przyroda w szkole funkcjonuje jako przedmiot, najczęściej nauczany w ławkach. Dzieci uczą się na niej, że padalec jest beznogą jaszczurką i tym samym należy do gadów, ale czy potrafią rozpoznać padalca wygrzewającego się na piaszczystej ścieżce w lesie? Raczej nie. 

    Wraz z rozwojem psychologii, neurologii, antropologii ewolucyjnej dowiadujemy się coraz więcej na temat rozwoju człowieka, jego naturalnych potrzeb i skutecznych metod edukacyjnych. Wiemy już, jak duże znaczenie dla szeroko pojętej edukacji ma poczucie bezpieczeństwa, poczucie własnej wartości, dobre relacje z nauczycielem i rówieśnikami. Dla zrównoważonego rozwoju jednostki ważne jest zaspokojenie wszystkich potrzeb: emocjonalno-społecznych, poznawczych, podstawowych potrzeb fizycznych, czy potrzeb nieuświadomionych, takich jak potrzeba słońca czy ruchu fizycznego. Na wszystkich tych przestrzeniach niezbędne jest włączenie nieskrępowanego przebywania na świeżym powietrzu w możliwie dzikich i naturalnych warunkach przyrodniczych.
    Dlatego też proponuję stworzenie modelu szkoły od nowa, która odłączy się od wizji budynku, wymogów biurokratycznych i skupi się na potrzebach dzieci i społeczności szkoły w przyjaznej przyrodniczej przestrzeni. Zaprezentuję kilka pomysłów na stworzenie szkoły w przestrzeni przyrodniczej oraz przesłanki wskazujące na taką a nie inną jej organizację.

Mohamed Boulfrifi
Tytuł wystąpienia: Szkoła saharyjska czyli  o sposobie nauczania i doświadczeniach edukacyjnych dzieci na największej pustyni świata.
Mhamid El Rhozlane, Ouarzazate, Morocco

Patrycja Brudzińska
Tytuł wystąpienia: Gdy edukacja poszła w las... wnioski z badań berlińskich przedszkoli leśnych.
Reprezentuje: Uniwersytet Mikołaja Kopernika.

Celem referatu jest przedstawienie wniosków z badań przeprowadzonych w grudniu 2018 roku w berlińskich przedszkolach leśnych. Zaprezentuję efekty prowadzenia obserwacji uczestniczącej oraz analizy dokumentów (statuty, regulaminy, zdjęcia, filmy). W wystąpieniu przybliżę także zjawisko alienacji ekologicznej dzieci i jej możliwych konsekwencji- choćby w postaci nikłej znajomości najbliższego otoczenia (M. Ballouard; A. Balmford) oraz wyniki międzynarodowych badań ukazujących znaczenie kontaktu z naturą dla zrównoważonego rozwoju.


Magdalena Christ
Tytuł wystąpienia: Dlaczego leśne przedszkole? O roli edukacji w kontakcie z przyrodą na przykładzie działalności fundacji "Czas na las”.
Reprezentuje: Uniwersytet Śląski, Fundacja "Czas na las", leśne przedszkole Mysikrólik.

Wystąpienie zawierać będzie prezentację działań podejmowanych przez Fundację "Czas na las" w celu zapobiegania syndromowi deficytu natury, m.in. leśne, rodzinne spacery, działania ukierunkowane na uruchomienie leśnego przedszkola Mysikrólik w gminie Bobrowniki, podejmowane próby badań w zakresie rozwoju psychoruchowego dzieci uczęszczających do leśnych przedszkoli w Polsce.

Jan Czechowski
Tytuł wystąpienia: Alternatywne nauczanie we współczesnym modelu edukacji.
Reprezentuje: Uczelnia Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa im. rtm. W. Pileckiego w Oświęcimiu, kierownik Zakładu Pedagogiki Przedszkolnej i Wczesnoszkolnej Instytutu Nauk Społecznych i Humanistycznych.

Dynamika wprowadzanych do współczesnego szkolnictwa rozwiązań alternatywnych przypada na przełom poprzedniego i obecnego stulecia. Optymistycznym obrazem edukacji szkolnej jest wciąż obecna i rozwijająca się kreatywność i twórczość uczestników procesu nauczania – uczenia się. Alternatywność w edukacji znajduje swe źródło nie tylko w ideologii pedagogicznego indywidualizmu, neoromantyzmu, pedagogiki oporu, ale też humanizacji procesu kształcenia i wychowania. Dyskurs nad wielością ścieżek prowadzących do edukacyjnego sukcesu wydaje się dziś szczególnie potrzebny, choćby z racji koniecznego odstąpienia od zdehumanizowanych praktyk edukacyjnych na rzecz wychowania w duchu wolności. Celem zaproponowanej tu problematyki jest przedstawienie najważniejszych tez dotyczących nauczania alternatywnego, gdzie nastawienie na współpracę, przygotowanie do życia, demokratyczność wychowania, bezpieczeństwo i przyjaźń znacząco dominuje nad osiąganiem jedynie wysokich wyników w rankingach.

Agata Godawa
Tytuł wystąpienia: Relacja w ujęciu Terapii Gestalt i programu 'Original Play.
Warszawa, Polska.

Szymon Godawa
Tytuł wystąpienia: Perspektywa badawcza przedszkoli leśnych w Polsce w kontekście pracy z uczniem o specjalnych potrzebach edukacyjnych ze szczególnym uwzględnieniem dzieci z zaburzeniami ze spektrum autyzmu.
Reprezentuje: Uniwersytet Śląski, Cieszyn, Polska.

Tristan Gooley
  Debata z autorem i naturalnym nawigatorem. Tristan założył szkołę nawigacji naturalnej w 2008 roku i jest autorem nagradzanych i bestsellerowych książek,  The Natural Navigator  (2010),  The Walker Guide to Outdoor Clues & Signs  (2014),  How to Read Water (2016) i  Wild Znaki i ścieżki gwiazd  (2018), jedne z jedynych na świecie książek dotyczących naturalnej nawigacji. Pisał dla Sunday Times, New York Times, Wall Street Journal, BBC i wielu magazynów. Tristan prowadził wyprawy na pięciu kontynentach, wspiął się na góry w Europie, Afryce i Azji, popłynął małymi łodziami przez oceany i pilotował małe samoloty do Afryki i Arktyki. Chodził i badał metody Tuaregów, Beduinów i Dayaków w niektórych najbardziej oddalonych regionach na Ziemi. Jest jedyną żywą osobą, która latała solo i popłynęła jednoręcznie przez Atlantyk, jest członkiem Królewskiego Instytutu Nawigacji i Królewskiego Towarzystwa Geograficznego. Jest wiceprzewodniczącym największej brytyjskiej niezależnej firmy turystycznej,  Trailfinders . Tristan pojawił się w programach telewizyjnych i radiowych w Wielkiej Brytanii i na arenie międzynarodowej i prowadził rozmowy na całym świecie, w tym w TEDx Calgary. 


Oktawia Gorzeńska
Tytuł wystąpienia: Szkoła (publiczna) w wielkim mieście, czyli o tym, jak otwierać edukację formalną na świat.
Reprezentuje: 17 LO w Gdyni, ruchu #wiosnaedukacji, Polska

Bartek Guentzel
Tytuł wystąpienia: Etyka w edukacji przyrodniczej. Potrzebujemy przyrody, ale czy przyroda potrzebuje nas? 


Alicja Hrehorowicz - Nowak

Tytuł wystąpienia: Przyrodnicze i edukacyjne projekty jako niezbędny element w kształtowaniu wiadomości ekologicznej społeczeństwa aglomeracji krakowskiej.

Reprezentuje: Koło naukowe Młoda Urbanistyka, Instytut Projektowania Miast i Regionów, Politechniki Krakowskiej, Kraków, Polska.


Zielona infrastruktura terenów wokół Krakowa zmniejsza się i podlega rozerwaniu. Wraz z zanikaniem enklaw zieleni znikają również siedliska ptasie. Jednymi z najbardziej wrażliwych mieszkańców obszarów zurbanizowanych są sowy. Przyrodnicze i edukacyjne projekty są niezbędnym elementem  w kształtowaniu wiadomości ekologicznej społeczeństwa aglomeracji krakowskiej. Celem prezentacji jest przybliżenie działań  edukacyjnych  przeprowadzonych tym w zakresie  na przykładzie Nocy Sów w gminie Gdów w powiecie Wielickim.



Richard Irvine

Tytuł wystąpienia: The role of craft making in Forest Education
Torrington, Devon, United Kingdom.


Kasper Jakubowski
Tytuł wystąpienia: „Nie użytek ekologiczny?”. Kształtowanie nowoczesnych przestrzeni edukacyjnych w miastach jako element wspomagający edukację alternatywną.
Reprezentuje: Fundację Dzieci w Naturę.

Przyroda polskich miast stanowi potencjał społecznie słabo znany i rzadko wykorzystany jako przestrzeń do edukacji ekologicznej. Brakuje innowacyjnych projektów ochrony wespół z nowoczesnym udostępnieniem miejskiej przyrody w sposób trwały, zrównoważony, bezpieczny i estetyczny. Tymczasem wzrasta znaczenia miast i występujących w nich ekosystemów w ochronie przyrody i edukacji ekologicznej. W 21 wieku ochrona przyrody rozstrzygnie się na poziomie globalnym w miastach. Proekologiczne i edukacyjne działania realizowane w zakresie ochrony – a tam gdzie to konieczne, odbudowy – ekosystemów miejskich będą miały korzystny wpływ na ochronę naturalnych ekosystemów poza miastami. W Polsce niewykorzystanym potencjałem jest przyroda nieużytków urbanistycznych wraz z zielenią nie urządzoną, sukcesyjną, spontaniczną.  Inspirującym, bo sprawdzonym punktem odniesienia dla polskich miast są europejskie osiągnięcia w zakresie renaturyzacji, udostępnienia i edukacji ekologicznej, zakładania centrów edukacji ekologicznej w miastach oraz kształtowania nowej kategorii parków i sieci terenów chronionych. Przykładem skutecznej aktywności edukacyjnej dla mieszkańców miast może być edukacja dla rodzin i szkół prowadzona przez Fundację Dzieci w Naturę w Krakowie i Warszawie.

Ewa Kaliszuk
Tytuł wystąpienia: Kompetencje w “lesie” czyli rzecz o tym, jak dobrze rozpocząć rozwój naszych dzieci.
Reprezentuje: Niepubliczną Szkołę Podstawową Fundacji Królowej św. Jadwigi, Przyłęków, Polska.


Marzeniem każdego chyba rodzica, nauczyciela, dorosłego jest to, aby przychodzące na świat dzieci odkryły, poznały i rozwinęły drzemiące w nich potencjały. Jest to warunek niezbędny do podjęcia przez nie czekających wyzwań. Franklin D. Roosvelt powiedział znamienne słowa, że my nie możemy zbudować dla naszych dzieci przyszłości, ale na pewno możemy, a właściwie musimy przygotować młode pokolenie do przyszłości. Zadanie niezwykle trudne, gdyż dziś, w czasach ogromnego przyspieszenia rozwoju wielu dziedzin życia, nie wiemy dokładnie, jak ta przyszłość będzie wyglądać. Czego, jak, kiedy i gdzie uczyć, aby dzisiejsze dzieci miały odwagę, potrzebę i wielkie pragnienie nieustannego odkrywania Świata, życia w nim, dbania o niego i siebie nawzajem. To właśnie “las” może odegrać bardzo istotną rolę w całym procesie edukacji. 



Krzysztof Kasperek, Magdalena Lenartowicz
Tytuł wystąpienia: Wychowanie do życia w lesie – Jak harcerstwo dzięki przyrodzie rozwija potencjał przyszłych pokoleń.
Reprezentują: Związek Harcerstwa Polskiego. Katowice/Opole, Polska.


Beata Komorowska
Tytuł wystąpienia: Wychowanie do wartości w poszerzonej przestrzeni edukacyjnej.O dziecięcym eksplorowaniu świata poza salą przedszkolną i klasą szkolną w aspekcie aksjologicznym.
Reprezentuje: Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Chełmie.

Proces wychowawczo – dydaktyczny realizowany w poszerzonej przestrzeni edukacyjnej, za progiem sali przedszkolnej i klasy szkolnej, stanowi interesującą alternatywę pracy z wychowankiem. Skuteczność uczenia się dziecka jest bowiem zależna od kontekstu zapisu informacji, siły bodźca, jego atrakcyjności i „niesamowitości” oraz motywacji powiązanej z działaniem indywidualnym i zespołowym. Na szczególną uwagę zasługuje tu potencjał edukacyjny przestrzeni najbliższego otoczenia placówki. Uczenie o przyrodzie w przyrodzie to także szansa na wychowawcze oddziaływanie na przestrzeń aksjologiczną wychowanka, którą wyznaczają uznawane, szanowane, respektowane przez niego wartości i ich hierarchia. Tworzenie sytuacji aksjologicznych w naturalnym środowisku, podczas badania i doświadczania świata przez dzieci indywidualnie i zespołowo, wspiera ich w poznaniu i interioryzacji wartości np. odpowiedzialności, mądrości, szacunku, cierpliwości, czy przyjaźni. W wystąpieniu zaprezentowane zostaną przykłady zindywidualizowanych zadań edukacyjnych realizowanych w różnych miejscach poza salą przedszkolną i klasą szkolną wspierających wychowanków w poznaniu i urzeczywistnianiu wartości.

Agnieszka Krzymińska
Tytuł wystąpienia: Mam kwiat.
Reprezentuje: Wydział Ogrodnictwa i Architektury Krajobrazu, Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu.

Rośliny cebulowe kwitnące wiosną mogą być atrakcyjne dla dzieci przedszkolnych i szkolnych, gdyż w tym czasie trwa rok szkolny. Cykl rozwojowy tych roślin łatwo prześledzić, sadząc cebule jesienią. Dzieci warto zapoznać z wymaganiami roślin w stosunku do światła, wody, podłoża, składników pokarmowych. Dla zrozumienia biologii roślin należy omówić kolejne zabiegi pielęgnacyjne, zwracając uwagę na oddziaływanie na dzieci różnych materiałów i czynności. Jednocześnie cenne będzie przekazanie aspektów dydaktycznych (nazwy poszczególnych części roślin i ich roli, wymagań roślin). W końcu uzyskując kwitnienie można analizować wygląd roślin, opisując kolor, kształt liści i kwiatów, liczbę poszczególnych elementów. Aspekt uprawowy może być poszerzony o przygotowanie roślin cebulowych na kwitnienie zimą w mieszkaniu.
    Elementem podsumowującym pracę z roślinami cebulowymi jest pokazanie możliwości ich wykorzystania w ogrodach na rabatach, w mieszkaniu jako kwiaty cięte i doniczkowe, a także w postaci dywanów kwiatowych, usypywanych z kwiatów otrzymanych po ogłowieniu, które jest jednym z zabiegów pielęgnacyjnych w czasie uprawy. Uzyskanie własnych kwiatów da dzieciom oprócz wiedzy zrozumienie wycinka natury, poprawę zdolności manualnych, koncentracji i zwiększenie poczucia własnej wartości, gdy będą mówić – mam kwiat.

Agnieszka Kudraszow
Tytuł wystąpienia: Leśna szkoła.
Reprezentuje: Polski Instytut Przedszkoli Leśnych, Białystok, Polska.

Agnieszka Kuźba
Tytuł wystąpienia: Czas, przestrzeń i zaufanie w publicznej edukacji XXI wieku. Miejsce natury w trójkącie zrównoważonego rozwoju.
Reprezentuje: Fundację Bezpieczne Gniazdo - Safe Nest, Światową Organizację Wczesnego Dzieciństwa OMEP i amerykańską Children & Nature Network.

Jedną z najważniejszych kwestii, które musimy zmienić w edukacji, jest wyjście dzieci z sytuacji więźniów systemu. Jeśli zdamy sobie sprawę, że wszystko jest nauką, wszystko jest okazją do rozwoju będziemy chcieli wypuścić dzieci z bańki, w której je trzymamy -  zobaczymy wówczas jak uczniowie, w każdym wieku, zachowują się w galerii sztuki, jak ciekawscy są w ogrodach botanicznych, jak chętnie rozmawiają z nieznajomymi na targu, jak siedzą i jedzą wspólnie sporządzony posiłek podczas pikniku w lesie. Wskażemy przykłady z metod outdoorowych z własnej praktyki pedagogicznej  oraz wizyt studyjnych, przyrody i sztuki ze wskazaniem na :

·         prawdziwe połączenie ze światem rzeczywistym
·         poczucie więzi z miejscem, w którym żyją
·         obserwacje zachowania innych ludzi i interakcje z nimi
·         poprawiona zdolność patrzenia, oglądania i zauważania
·         pojawienie się wiedzy uprzedniej i mądrości zaczerpniętej z tradycji rodzinnych
·         naturalna ciekawość
·         większe więzi między dziećmi
·         nowe, rozszerzające się horyzonty rozumowania
·         ujawnianie informacji o dzieciach jako osobach w różnych kontekstach

Agnieszka Lipska
Tytuł wystąpienia: Leśna Grupa.
Reprezentuje: Leśną Grupę. Warszawa, Polska

Leśna Grupa to prywatna grupa dla dzieci w wieku przedszkolnym, która od 2015 roku działa na Kabatach jako jedno z pierwszych warszawskich tzw. przedszkoli leśnych czyli „forest kindergarten”. Nasza grupa powstała na wzór przedszkoli w Niemczech, Danii i Szwecji. Naszym głównym celem i misją jest zapewnienie dzieciom opieki na łonie natury – Leśna Grupa spędza w Lesie Kabackim 4 do 8 godzin dziennie. Ważne są dla nas nurty rodzicielstwa, bliskości i komunikacji bez przemocy (NVC). W czasie spacerów w lesie, dzieci obserwują przyrodę, uczą się budowania świadomych relacji ze sobą i z otoczeniem. Mają bardzo dużo czasu na swobodną zabawę. Poruszone zostaną zagadnienia takie jak: turkusowa organizacja i nasz zespół, dlaczego w naszej społeczności podejmujemy decyzje socjokratycznie (z dziećmi na co dzień również w ten sposób decydujemy np.: o tym gdzie spędzimy dzień na zabawie), o naszym codziennym, tygodniowym i rocznym rytmie związanym mocno z naturą i naszymi potrzebami,  o odpowiedniej diecie, znaczeniu ruch (proces uczenia się to proces oparty na ruchu całego ciała, o BDNF, czyli o tym że uczymy się tylko w odpowiednim stanie psychofizycznym), o znaczeniu poziomów trudności, nowościach (zjawisku habituacji) i najważniejsze o poczuciu bezpieczeństwa, zaufaniu i miłości.

Richard Louv
Tytuł wystąpienia: The future will belong to the nature-smart.


Nature-rich cities build economic wealth and create new jobs: property values go up; increased outdoor tourism adds to local economies; new green jobs are created; an influx of the “creative class” moves in. Urban regions best prepared for environmental and economic challenges will be those whose education systems develop hybrid minds (balancing the skills and aptitudes of the natural and virtual worlds). At nature-rich colleges and universities, schools of business education schools can work together to train nature entrepreneurial preschool teachers to meet the growing demand. Among the many new and potential jobs: nature-play guide; urban wildlife manager; biophilic architect and urban planner; and urban wildscaper who helps homeowners and businesses replace traditional lawns with low-water, bird-attracting native vegetation. Also, the developer and builder who creates nature-rich residential developments; and the home renovator who brings the outside in, through living walls of vegetation that purify air and other new techniques. New health careers, too, including nature therapist and green-exercise trainer. To encourage such jobs, cities and universities could issue a “Career Guide to Connecting People to Nature” that would describe existing and potential career opportunities and entrepreneurial businesses.

Aleksandra Maj
Tytuł wystąpienia: O możliwej (nawet w tradycyjnej szkole) „ucieczce” do lasu – garść refleksji z doświadczeń nauczycielki edukacji wczesnoszkolnej.
Reprezentuje: Uniwersytet Łódzki.

Punktem wyjścia będą moje osobiste doświadczenia w zakresie stwarzania uczniom klas I-III okazji do obcowania z naturą (pikniki, ogniska, rajdy piesze i rowerowe – również z udziałem rodziców, weekendowe wycieczki do lasu). W trakcie wystąpienia przedstawię zarówno merytoryczne, jak i organizacyjne aspekty działań inicjowanych w szkole podstawowej. Podejmę również refleksję na temat warunków niezbędnych do urzeczywistnienia idei zajęć w lesie. Ponieważ w mojej ocenie kluczowym czynnikiem jest osobiste doświadczenie nauczyciela/wychowawcy, postawię również pytanie o jakość kształcenia nauczycieli wczesnej edukacji.

Katarzyna Michalska
Tytuł wystąpienia: Edukacja alternatywna w nie alternatywnej strukturze.
Reprezentuje: Stowarzyszenie Kopalnia Aktywności, Gimnazjum nr 1 w Bytomiu.

Edukacja alternatywna może mieć miejsce wszędzie tam gdzie istnieje wola, aby czas dziecka spędzony w szkole był dla niego czasem pozwalającym mu na samorozwój w przyjaznej, przepełnionej akceptacją i wsparciem, bezpiecznej przestrzeni. Odwołując się do koncepcji pedagogiki personalistycznej - edukacja to proces, zmierzanie w kierunku stawania się osobowością, we własnym tempie i w społeczności, bo człowiek „stwarza się” w relacjach. Klasy Aktywności Twórczej, realizowane w powszechnym Gimnazjum nr 1 od 15 lat, to przykład edukacji alternatywnej w szkole systemowej. W swoim wystąpieniu pragnę podzielić się doświadczeniem, a także odnosząc się do wypowiedzi absolwentów, wykazać jak istotne znaczenie w kształtowaniu ich tożsamości miało - stworzenie w szkole warunków do samorozwoju i poszukiwania.

Francesc Miralles
SHINRIN-YOKU, the Japanese way of healing in the forest


Wiedza ta od stuleci stanowi fundament filozofii i medycyny japońskiej, ale dopiero niedawno sztuka shinrin-yoku, poparta naukowymi dowodami, zaczęła fascynować ludzi Zachodu. Shinrin-yoku to dosłownie „sztuka kąpieli leśnych” lub inaczej „sztuka zanurzenia się w zieleni”. W naturze znajduje się wszystko, czego człowiek potrzebuje do osiągniecia stanu równowagi i spokoju. Shinrin-yoku uczy, jak obcować z przyrodą tak, by wyciszyć myśli, wzmóc koncentrację, poprawić kondycję fizyczną, a przede wszystkim odzyskać radość i witalność. Współautor 2 bestsellerowych pozycji "IKIGAI" oraz  "SHINRIN-YOKU Japońska sztuka czerpania mocy z przyrody" przedstawi SHINRIN-YOKU, the Japanese way of healing in the forest.

Gaga Mumladze
Tytuł wystąpienia: Alternative Ways of Ecological Education in Borjomi-Kharagauli National Park.
Reprezentuje: Borjomi-Kharagauli National Park, Georgia.

My 10-year career has consistently been dedicated to public service, starting with experience working with NGOs, including organizations involved in education system reforms, conflict resolution, and economic development. More recently, I have worked in the administrative office of Borjomi-Kharagauli National Park promoting environmental protection and sustainable tourism development. Through my work at the park I focus on control and safety of visitors and educational programs for the local community with a special focus on youth. In addition to my duties with the National Park, I have authored a handbook for Tourist Guide operating in Georgia and the Tourist Trail Marking Standards for Georgia. In addition, in my home community, I have worked with youth in local environmental issues including the organization of volunteer clean-up actions, intellectual competitions in the ecological education, eco-camps and others.
Despite of career at public service I have my own Organic Farm, with the values of producing organic agricultural products, agritourist and sustainable agricultural education.

Michał Napiórkowski
Tytuł wystąpienia: Bezpieczeństwo dzieci w przedszkolach leśnych.
Reprezentuje: Fundacja Strefa Przetrwania,  Polski Instytut Przedszkoli Leśnych, Ostrołęka, Polska 

Marta Cichowska-Napiórkowska
Tytuł wystąpienia: Artrogrypoza w lesie. Niepełnosprawność ruchowa w przedszkolu leśnym.
Reprezentuje: Fundacja Strefa Przetrwania,  Polski Instytut Przedszkoli Leśnych, Ostrołęka, Polska

Wiktor Naturski
Tytuł wystąpienia: W stronę zrównoważonego rozwoju.
Reprezentuje: Stowarzyszenie Edukatorów Leśnych, Nadleśnictwo Ustroń, Ustroń, Polska.

Edukacja dla Zrównoważonego Rozwoju (EZR) jest odpowiedzią na tempo zmian współczesnego świata w tym: globalizacji, rozwoju technologii, zmian klimatu czy deforestacji. Pozwala także lepiej zrozumieć wagę lokalnych decyzji i wyborów na tle globalnych problemów. Wykład ma na celu przedstawienie głównych idei i założeń edukacji na rzecz zrównoważonego rozwoju w kontekście edukacji leśnej. Przedstawiona zostanie także rola Lasów Państwowych jako zarządcy terenu, na którym prowadzone są działania edukacyjne.

Neneroglou Petaloti Katerina
Tytuł wystąpienia: Reggio Thessaloniki, Reggio Emilia approach. An inspired school of Reggio Emilia in Greece.
Reprezentuje: Early Childhood Teacher, Montessori Teacher, MA of Arts Interior Design, Thessaloniki, Greece.

The educational system of Reggio Emilia constitutes an innovative preschool pedagogical approach. The founder of this philosophy is Loris Malaguzzi. He managed to organize a democratic school, promoting the child’s freedom and autonomy and assigning the role of the facilitator to the teacher. Our destination is co-building the “rich” child. In accordance with the theoretical context of the approach of the Italian town, Reggio Emilia, we identify the child as a bearer of rights and a co-constructor of their own experiences and identity. A child who acts as an “expert” regarding their life, and in this effort, unfolds a wide range of communicative and expressive skills. Children construct their knowledge through communication, using their own unique ways, developing all their potential “languages”, the expressive, communicative, symbolic, cognitive, ethical, logical and metaphorical ones. Loris Malaguzzi’s most powerful impact today is the eclecticism of various pedagogical ideas, adapted to a distinctive cultural idiosyncrasy and identity of a people/society/community. Both the culture and the historic context in which Reggio Emilia’ s pedagogic documentation was developed constitute an incomparable uniqueness. Echoing this very philosophy, Reggio Thessaloniki embraces the fundamental characteristics of Reggio Emilia’ innovative pedagogy, combined with influences from the Forest Schools ( in Scandinavian countries), as well as Maria Montessori’s theory and methodology. We transubstantiate the philosophy of an eclectic pedagogy adapted to the modern Greek society, and more specifically, to our distinctive cultural idiosyncrasy, embodying our unique customs and traditions. The education that will prepare the new humanity has a single objective: to guide the individual as well as humanity to a higher level of development.

Neneroglou Petaloti Anastasia
Tytuł wystąpienia: The child says: No way. The hundred languages are there. Loris Malaguzzi poem.
Reprezentuje: Psychologist, Msc Counseling Psychology, Thessaloniki, Greece.
 

Anna Nitecka Walerych
Tytuł wystąpienia: Zdrowotne walory leśnych przedszkoli.
Reprezentuje: Uniwersytet Gdański, Gdańsk, Polska. 

Przedszkola leśne w Polsce to stosunkowo nowa, alternatywna koncepcja wychowania przedszkolnego inspirowana pedagogiką przygody i pedagogiką przeżyć, których kluczowym przesłaniem jest „przyjaźni” z przyrodą i z jej rytmami. W swoim wystąpieniu chciałabym odnieść się do polskich źródeł pedagogiki naturalistycznej, a mianowicie do myśli Jędrzeja Śniadeckiego, a dokładniej, do jego dzieła „ O fizycznym wychowaniu dzieci” (1840). Zamierzam przedstawić przede wszystkim zdrowotne walory leśnych przedszkoli w kontekście życia opartego na technologii XXI wieku. Zwracam szczególną uwagę na dwa zjawiska: zespół deficytu aktywności fizycznej i zespół deficytu natury.

Ewa Palamer-Kabacińska
Tytuł wystąpienia: Od rywalizacji do współpracy – odkrywanie wspólnotowości na nowo.
Reprezentuje: Zakład Badań nad Środowiskami Wychowawczymi, Katedrę Pedagogiki Społecznej i Pedagogiki Specjalnej, Wydział Pedagogiczny, Uniwersytet Warszawski.

   Formalny system edukacji nastawiony jest głównie na rywalizację oraz działanie według określonych schematów, co zderza się z wymogami rynku pracy, który ceni sobie u pracowników umiejętność współpracy, budowania zespołu, rozwiązywania w kreatywny sposób problemów. Pedagogika przygody może być alternatywą do szkolnego uczenia. Nastawiona jest na całościowy rozwój osobowości poprzez stawianie wyzwań o różnorakim charakterze (fizycznym, psychicznym lub/i społecznym) przy wykorzystaniu przygody jako środka, działania w grupie i „poprzez grupę”oraz w kontakcie z przyrodą. Pedagogikę przygody można stosować do pracy z grupami w każdym wieku, przy wykorzystaniu różnych środków przygodowych tworząc programy przygodowe dostosowane do potrzeb danego zespołu.
     W referacie zostanie zaprezentowany fragment badań własnych dotyczący nabywania umiejętności miękkich w wyniku udziału w programach przygodowych. Badania zostały przeprowadzone w  dwóch grupach - wśród studentów pedagogiki oraz dzieci i młodzieży w wieku 9 – 13 lat. Pierwsza grupa realizowała zajęcia w ramach przedmiotu pedagogika przygody, natomiast druga realizowała program przygodowy w ramach 10-dniowego obozu.

Frank Passet, Jens Thieme
Tytuł wystąpienia: Budowanie relacji wychowawca - rodzic w przedszkolach leśnych.
Reprezentują: Przedszkole leśne Korzenie i Skrzydła , Leipzig, Germany.

Maria Pielichowska
Tytuł wystąpienia: Wakacyjny Outdoor – rozwiązania edukacyjne zaproponowane 11-13 – latkom przez studentów edukacji wczesnej, w ramach zaprojektowanych przez nich gier terenowych.
Reprezentuje: Zakład Edukacji dla Zrównoważonego Rozwoju, IWRCiE, Akademię Pedagogiki Specjalnej w Warszawie.

       Zaprezentowane poniżej treści stanowią wycinek badań prowadzonych w ramach prac dyplomowych studentów, pod moim kierunkiem.  Działania zaproponowane przez studentów, młodym ludziom, miały charakter pracy zespołowej. Czas realizacji zajęć typu outdoor, był przewidziany w okresie wolnym od zajęć szkolnych, jako pomysł na alternatywne spędzenie czasu w środowisku przyrodniczym, w grupie i z praktycznym wykorzystaniem również smartfona. Terenem eksploracyjnym dla nastolatków był niewielki obszar leśny i około leśny. Celem zaproponowanych rozwiązań edukacyjnych było świadome doświadczanie i bycie młodych ludzi w przyrodzie oraz ze sobą. Uczestnicy działań ćwiczyli orientację w terenie, określali kierunki świata, pracowali z mapą terenu i kompasem. Porównywali użytkowanie tradycyjnego kompasu i aplikacji GPS na smartfona, odnajdywali po znakach obiekty przyrodnicze, określali je i poznawali je bliżej, poszukiwali o nich także informacji w Internecie. Ci młodzi ludzie, mieli również możliwość poznawania przyrody wielozmysłowo. Dla wielu z nich (jak to potem stwierdzili), było to pierwsze takie poznawanie przyrody. Młodzi ludzie, poznawali historię starego drzewa, próbując określić jego wiek, poznawali również zastosowanie roślin jako ziół, np. w kuchni. Pracując zespołowo wykorzystywali wzajemne zasoby, dopełniając się wzajemnie. Odkrywając przyrodę, poznawali bliżej również samych siebie. Podczas wspólnych działań w grupie, wywiązywały się często dyskusje nad danym problemem. Przeprowadzone w tym czasie obserwacje, wywiady z uczestnikami gier terenowych oraz późniejsza analiza dokumentacji, zebrana po zakończeniu działań młodych ludzi w terenie, pozwoliła uzyskać i wyciągnąć bardzo ciekawe spostrzeżenia.

Agata Preuss, Dorota Zaniewska
Tytuł wystąpienia: Przedszkola leśne - rozwój idei na przestrzeni 4 lat w Polsce.
Reprezentują: Polski Instytut Przedszkoli Leśnych, Pierwsze Przedszkole Leśne w Polsce w Białymstoku.

Historia przedszkoli leśnych w Polsce zaczęła się w 2015 roku kiedy powstały pierwsze trzy przedszkola leśne. Wcześniej w bardzo niewielkim zakresie idea ta dotarła do polski jako programy terenowe bądź inspiracja dla alternatywnych przedszkoli, np.  Montessori. Dzisiaj w Polsce działa około 40 przedszkoli leśnych, od lutego 2016 działa Polski Instytut Przedszkoli Leśnych, który opracował polską koncepcję pedagogiczną dla przedszkoli leśnych, procedury bezpieczeństwa, rekomendacje organizacyjne i zalecenia dotyczące kadry. Instytut prowadzi kilka programów szkoleniowych umożliwiających doskonalenie kadry oraz otwieranie nowych przedszkoli jak również wprowadzanie elementów do placówek publicznych.

Katarzyna Rosińska
Tytuł wystąpienia: Intuicyjne uczenie się przyrody.
Reprezentuje: Pracownia Rubecula, Fundacja Edukacji Naturalnej, Polski Instytut Przedszkoli Leśnych, Gdańsk, Polska.

Rafał Ryszka
Tytuł wystąpienia: Ciekawe rozwiązania techniczne w edukacji leśnej.
Reprezentuje: Polski Instytut Przedszkoli Leśnych, Leipzig, Germany.

Ioanna Skaltsa
Tytuł wystąpienia: And if there is a chance please change the GOAL: Go Out and Learn from Nature to.....
GOAL: Go Observe and Learn from Nature...

Reprezentuje: Department of Agricultural Economics & Rural Development, School of Food, Biotechnology and Development at Agricultural University of Athens, Athenas, Greece.
Advisory Committee
Prof. A. Koutsouris, Laboratory of Agricultural Extension, Agricultural Systems & Rural Sociology, AUA
Prof. K. Skordoulis, Professor of Physics & Epistemology of Science and Director of the Science Education Laboratory at the Department of Education, University of Athens, Greece. Assoc. Prof. K. Kasimati, Department of Education, School of Pedagogical & Technological Education (ASPETE) 


Małgorzata Turczyk
Tytuł wystąpienia: Prawo dziecka do codziennej zabawy na świeżym powietrzu jako fundamentalne prawo dzieciństwa.
Reprezentuje: Zakład Pedagogiki Szkolnej i Dydaktyki Akademickiej, Instytut Pedagogiki, Uniwersytet Jagielloński.
    

   Wystąpienie dotyczyć będzie normatywnej sfery zabezpieczenie art 31 Konwencji o prawach dziecka w ramach systemu edukacji w Polsce. Zaprezentowane zostaną wyniki badań, które wskazują na deficyt natury w edukacji i rozumienie prawa do zabawy w oderwaniu od jej naturalnej przestrzeni jaką jest natura. Polemika między normatywnymi zapisami koncepcji prawa dziecka do zabawy a rzeczywistością edukacyjną polskiego systemu oświaty, przeprowadzona będzie w oparciu o badania autorki w obszarze realizacji prawa dziecka do edukacji w Polsce oraz do wypoczynku i czasu wolnego, jako kategorii nieobecnej w dyskursie edukacyjnym.
   Wystąpienie koncentrować się będzie wokół zagadnienia prawa dziecka do zabawy i edukacji. Te dwie kategorie zostaną ze sobą połączone przez pryzmat lasu właśnie, który swoje funkcje wychowawcze, edukacyjne i rekreacyjne może spełniać w procesie kształcenia dziecka od najmłodszych lat. W wystąpieniu obecny będzie również wątek porównawczy oraz wniesione zostaną dobre praktyki w dziedzinie zabezpieczenia tego prawa.

Jacek Wąsiński
Tytuł wystąpienia: Rola i zadania ośrodków rehabilitacji zwierząt w służbie ochrony przyrody i edukacji przyrodniczej.
Reprezentuje: Nadleśnictwo w Katowicach.

W 1993 r. stworzyłem Ośrodek Rehabilitacyjny dla dzikich zwierząt przy Nadleśnictwie Katowice. Celem ośrodka jest niesienie pomocy dzikim zwierzętom - rannym w wypadkach drogowych albo wskutek innego typu zdarzeń losowych, wymagających rehabilitacji względnie odchowania- w przypadku tych, które we wczesnym okresie życia zostały osierocone. Staramy się, aby jak najwięcej z nich mogło powrócić do środowiska naturalnego, natomiast zwierzęta trwale okaleczone mają zapewnioną u nas dożywotnią opiekę. Ośrodek jest przede wszystkim wspierany przez Nadleśnictwo Katowice, które współfinansuje działalność Leśnego Pogotowia, oraz przez RDOŚ Katowice, RDOŚ Kraków a także lokalne samorządy. Leśne Pogotowie działa na podstawie zezwolenia Ministra Środowiska. Pogotowie nie jest ogrodem zoologicznym i nie ma możliwości zwiedzania ośrodka.  Jest to miejsce gdzie zwierzęta dochodzą do zdrowia a niektóre spędzają swoją emeryturę. Ponadto zwierzęta nie są oswajane z ludźmi a obecność człowieka ogranicza się do minimum, młode zwierzęta przystosowujemy do życia na wolności a inne do przywrócenia naturze.
   Placówka jest systematycznie rozbudowywana i modernizowana. Przygotowani jesteśmy do przyjmowania zwierząt od ryjówki aż po łosia a także płazów, gadów, ptaków. Oprócz gatunków charakterystycznych dla polskiego krajobrazu do Pogotowia trafiają także całkiem nietypowe gatunki np. węże, jaszczurki, żółwie, pająki, papugi itp.

Lidia Wollman
Tytuł wystąpienia: Mniszek lekarski czyli dzieci odkrywają przyrodę - 20 lat doświadczeń.
Reprezentuje: Przedszkole Publiczne nr 1 w Skoczowie, Wyższą Szkoła Administracji w Bielsku-Białej.

Norweski projekt Mniszek lekarski, czyli dzieci odkrywają przyrodę autorstwa Kirstin Vindal Halvorsen wdrażany był w polskich placówkach ponad 20 lat temu. 10 nauczycieli brało udział w pilotażu, aby potem rozsiewać nasiona leśnej edukacji po całym kraju jak mniszkowe dmuchawce. Przeszkolono, bardziej lub mniej formalnie, tysiące nauczycieli, którzy wykorzystują teraz swoje doświadczenia w pracy z dziećmi. Regularnie wychodzą z dziećmi do pobliskiego lasu by spędzić tam cały szkolny czy przedszkolny dzień pozwalając dzieciom na swobodne wielozmysłowe spotkania z drzewem, wiatrem, paprocią, ptakiem.... Dostrzegają w dzieciach zmiany w zachowaniu, w wiedzy, w emocjach. Natura uczy i rozwija najpełniej.

Grzegorz Zawada
Tytuł wystąpienia: Edukacja domowa jako alternatywna, skuteczna metoda kształcenia i wychowania.
Reprezentuje: Fundację Rozwoju Edukacji Empatycznej FREE - Opole, Uniwersytet Opolski.